Prozë

Moikom Zeqo: “Shkrimtari X3Z”

Shkrimtari X3Z ishte ende i zgjuar në mesnatë. Përballë tij qe letra e bardhë. Ai nisi të shkruante diçka. Diçka për kuptimin e gjërave. Imagjinata e tij qe e skajshme, por ai synonte tek një abstragim i saj. X3Z shkroi si në ethe këto rreshta: Kuptimi? Ç’është kuptimi? Ne përjetojmë ngjarje. Brenda tyre është kuptimi. Kuptimi është gravitacioni i kthyer në substancë – shpirti pa trup – fantazma më me vlerë se sa origjinali, – mali i gjeometrizuar në piramidë, – sfera e përgjithshme e bërë trekëmbësh i veçantë guri paemër i shndërruar në kult hyjnor i një emri, – më saktë emri i panjohur i një realiteti të panjohur. Kuptimi i botës? Thjesht një ide? Pse ekzistenca është një kacafytje idesh konfuze? Diçka kontradiktore. Idea e jetës? Një koleksion i rremë frymëmarrjesh? Kuptimi i librave? Një rishkrim i pafund asaj që ishte ndaj edhe është dhe s’dihet në do të jetë? Kuptimi i artit? Një ndjesi e vagullt estetike? Emocione të stimuluara? Një kujtesë e rreme e historisë? Ç’është kuptimi i një luleje efemere? Po kuptimi i një ylli miliona shekullor? Ç’është kuptimi i një xixëllonje? Po kuptimi i shpërthimit në Hiroshimë? Ç’është kuptimi i një krimi? Po kuptimi i therjes së kafshëve për ushqim? A s’janë e njëjta gjë? Ç’është kuptimi i një anije të mbytur? Po kuptimi i një ëndrre të parealizuar? Ç’është kuptimi i një aureole? Po kuptimi i një unaze martese? Po kuptimi i bukës së brerë nga krimbat? Ç’është kuptimi i një ore? Po kuptimi i kohës? A ka hapësirë pa kohë? Po kohë pa hapësirë? Ç’është shija e frutave? Po shija e mendimit të fjalëve?

Shkrimtari X3Z la stilolapsin mbi letrën e shkruar. Pyetjet s’kanë fund se përgjigjet s’kanë fund. Kam shkruar libra. Libra që përshkruajnë ngjarje. Ngjarjet e jetuara dyzohen në ngjarje të shkruara. Pse? Kaq e domosdoshme është? Letërsia është një shumëfi shim. Esenca është edhe pa të. Letërsia e subjektivizon historianë. Diçka groteske. Abstragimi i koncentron gjërat. Mendimi është kudo. I padukshëm. Shkrimi e bën të dukshëm. E grafi zon. Po edhe alfabetet janë abstragim. Shkrimi është kurthi i mendimeve.

Shkrimtari X3Z psherëtiu. Kam kaq vite që shkruaj. Por mendimi më shpëton nga duart. Më ikën, i pakapshëm, përherë rrëshqitës. Mund të shkruhen shumë libra. Por asnjë të mos mbetet. Letra e librave është katastrofa e drurëve. Ah.

Shkrimtari X3Z nuk kishte asnjë delir për veten. Ai kishte shkruar libra rregullisht, por që s’kishin tërhequr vëmendje. Kjo nuk e trishtonte. As e revoltonte. Ai kryente një proces, as më pak, as më shumë. Ai ishte njeri normal. Nuk kishte shpërthime. As ambicie të mëdha. Qe i sjellshëm, aspak konfl iktual. Një qenie e pranueshme. Thjesht një qenie njerëzore. I pëlqente të jetonte. Madje i pëlqente shumë të jetonte. Jeta s’përsëritet më. Jeta është më e rëndësishme se librat.

Shkrimtari X3Z pa orën e murit: 2 e 37’ mbas mesnatës. Duhet të fl e, mendoi, të qetësohem. Megjithatë e kish frikë gjumin. Sa herë shtrihej në shtrat e ndjente se gjumi do të merrte në dorëzim trurin dhe trupin e tij. Gjumi qe i pamposhtur, përherë triumfues. Por gjumi nuk njihte asnjë marrëveshje paraprake. Gjumi nuk garanton asgjë nëse do të ishte e sigurt se do të ngrihej i gjallë nga shtrati pas zgjimit. Shumë njerëz kanë vdekur në gjumë. Të vetëdijshëm para gjumit dhe asgjë në gjumë. Ah. Gjumi është forma fantazmore e vdekjes. Me një dinakëri të fshehtë. Shkrimtarin X3Z e trembte kjo dinakëri. Nuk e donte. E urrente. Ah. Gjumi është pashmangësia e vdekjes.

Shkrimtari X3Z megjithatë u shtri në shtrat. Mbylli sytë. A do të shoh ëndrra, mendoi. Një natë kish parë në ëndërr vdekjen e tij. Shtrati qe shndërruar në arkivol. Kurora me lule, njerëzit e trishtuar të familjes, të afërmit, kolegët. Një koleg mbajti fj alimin mortor. Foli për të, për jetën e tij si shkrimtar, për librat, për humbjen e madhe që pëson kultura me vdekjen e shkrimtarit, të talentuar dhe fi snik, familjar dhe shoqëror. Ai në ëndërr e dëgjonte me etje dhe kuriozitet këtë fjalim të fundit i përkëdhelur në sedër. Por ai e dinte se fjalët i merr era, humbasin, treten. Atë e varrosën si një shkrimtar. Po a ishte në të vërtetë ai shkrimtar? Librat s’të bëjnë shkrimtar. Vdekja është harresa. Për çdo shkrimtar. Po për atë? Ah. Librat janë iluzion i amshimit. Ndërkohë edhe ëndrra edhe vdekja janë iluzione të njëra tjetrës. Pra edhe iluzione të iluzionit të amshimit. Ah.

Shkrimtari X3Z ishte ende i vetëdijshëm përpara kaosit dhe turbullirës së hirtë dhe pa përmasa të gjumit. Ai i përkiste rendit të përkohshmërisë. Po kjo nuk e shqetësonte. Ai ishte si shumica. Si shumica absolute e vdekatarëve. Pse të shqetësohej? Në djall shqetësimi? Pse ta torturonte veten?

Shkrimtarin X3Z qe gati ta zinte gjumi. Një dorëzim pa kushte, pa arsyetim dhe pa emocione. Pa asnjë kujtesë. Para se të humbiste në humbëtirë, në hiç ju kujtua një mendim i Plotinit, filozof i harruar. Ai thotë: “Kujtesa është për ata që kanë harruar, ose harrojnë. Zotat nuk kanë kujtesë, sepse ata nuk kanë nevojë të harrojnë. Zotat nuk kanë kujtesë, sepse ata nuk e njohin kohën, nuk e ndjejnë nevojën të luftojnë kundër kohës, nuk janë fragmente të asaj që ka humbur për ta krijuar, ose rikrijuar kohën” Në këtë pikë vdekatarët e zakonshëm janë më të ngjashëm, dhe po aq të neveritshëm dhe të kotë sa vetë zotat. Ah.

Shkrimtari X3Z mori frymë thellë. E pushtoi një indiferencë totale. Gjumi po afrohej mbi të. Gjumi sikur buronte nga muret, nga hapësira përtej mureve, mbi librat e dhomës, mbi letrat e shkruara, mbi akrepat e orës, mbi këpucët e hequra mbi dysheme, mbi syzet optike mbi komodinë, mbi abazhurin, mbi gjithçka. Ai qe i ngadaltë dhe pa peshë, i padukshëm dhe autoritar, zotërues pa emër dhe pa heraldika i universit, jashtë dhe brenda. Gjumi, gjumi! Absolut dhe i hiçtë. Gjumi i infinitit, pa përmasa, pa kohë dhe pa hapësirë. Ah.

Durrës 17 shkurt 1994